Showing posts with label প্ৰবন্ধ. Show all posts
Showing posts with label প্ৰবন্ধ. Show all posts

Wednesday, August 21, 2013

ইনফ্লেচন, লিকুইদিটি, ইন্টাৰেষ্ট ৰেট আৰু দেশৰ বিকাশ

কালি আপুনি ১ কিলো পিয়াঁজ ২০ টকাত কিনিছিল আৰু আজি ৩০ টকাত কিনিছে --- এনেদৰে দিনক দিনে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়িয়ে আহিছে– এইদৰে সামগ্ৰীৰ দাম বঢ়া প্ৰক্ৰিয়াটোকে Inflation বোলা হয়৷ 

অকল পিয়াঁজৰ দাম বাঢ়িলেই তেনেহ’লে কম নেকি আমি যে Inflation হৈছে বুলি – নিশ্চয় ক’ব নোৱাৰোঁ – পিয়াঁজৰ সমসাময়িক ভাবে বাকীবিলাক বস্তুৰ দামো চাব লাগিব৷ 

Inflation ৰ আচল কথাটো হ’ল আপোনাৰ কাৰণে পিয়াঁজৰ মূল্য একেই আছে- কিন্তু আপোনাৰ হাতত থকা টকাৰ মূল্য কমি গৈছে৷ সেই কাৰণে আপুনি অধিক দাম দি পিঁয়াজ কিনিব লগীয়া হৈছে৷ এই যে টকাৰ মূল্য কমি গৈছে তাৰ মানে কি?? ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল টকাৰ ক্ৰয় কৰিব ক্ষমতা কমি গৈছে৷ আগতে আপুনি ২০ টকাতেই ১ কিলো পিয়াঁজ ক্ৰয় কৰিছিল, কিন্তু আজি সেই একেই ১ কিলো পিয়াঁজ ক্ৰয় কৰিবলৈ আপোনাক ৩০ টকাৰ দৰকাৰ হৈছে৷ 

এতিয়া আহোঁ – কিহৰ কাৰণে এই Inflation হয়৷ 

ধৰি লওক আজি ভাৰতৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ ১ কিলো৷ আৰু মাৰ্কেটত থকা টকাৰ পৰিমাণ ১০০ টকা৷ তেতিয়াহ’লে এই ১ কিলো সামগ্ৰীৰ কাৰণে আজিৰ দিনত ১০০ টকাৰ লেনদেন হ’ব পাৰে৷ কালিলৈ যদি ৰিজাৰ্ভ বেংকে আৰু ১০০ টকা চপাই মাৰ্কেটলৈ মুকলি কৰি দিয়ে আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ একেই ১ কিলো থাকে তেনেহ’লে এই একেই ১ কিলো সামগ্ৰীৰ কাৰণে হোৱা লেনদেনৰ পৰিমাণ কালিলৈ হৈ পৰিব ২০০ টকা৷ ফলস্বৰূপে বস্তুৰ দাম বাঢ়িল, টকাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা কমিল৷ এয়াই inflation

এই যে ৰিজাৰ্ভ বেংক অধিক টকা মাৰ্কেটলৈ এৰি দিছে তাকেই liquidity বুলি কোৱা হয়৷ যিমানেই বেছি টকা মাৰ্কেটলৈ আহিব সিমানেই liquidity বেছি হ’ব আৰু সমান্তৰালভাৱে inflation বেছি হ’ব৷ ঠিক তেনেদৰে liquidity কমা মানে মাৰ্কেটৰপৰা টকা কম হৈ যোৱাটোকে বুজাই৷

কিন্তু এই liquidity মানে মাৰ্কেতত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ কমা বঢ়া কেনেকৈ কৰে-

১) cash reserve ratio(CRR): প্ৰত্যেক বেংকেই তেওঁলোকে কৰা লেনদেনৰ (net demand and time liability) এটা অংশ ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ওচৰত জমা ৰাখিব লাগে৷ এই অংশটোকে CRR বুলি কোৱা হয়৷ ধৰক আজি CRR ৰ পৰিমাণ ৪%৷ তাৰ অৰ্থ হ’ল আজিৰ দিনত SBI(state bank of India) ৰ যিমান টকাৰ লেনদেন(net demand and time liability) আছে তাৰ ৪% ৰিজাৰ্ভ বেংক ৰ ওচৰত SBI য়ে জমা ৰাখিব লাগে৷ ৰিজাৰ্ভ বেংক ৰ ওচৰত ৰখা এই টকা বেংকবিলাকে ব্যৱহাৰ কৰিব(উদাহৰণস্বৰূপে ল’ন দিয়া আদি কাৰ্য্য) নোৱাৰে৷ ফলত মাৰ্কেটত থকা টকাৰ পৰিমাণ কমি থাকে৷ কিন্তু যদিহে ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে CRR ৰ পৰিমাণ কালিলৈ ৩% কৰি দিয়ে তেনেহ’লে এই ১% টকা ( ভাৰতত ইয়াৰ পৰিমাণ ৬৪০০০ কোটিৰ সমান হয়) বেংকবিলাকে ব্যৱহাৰ কৰিব(উদাহৰণস্বৰূপে আপোনাক- মোক ল’ন দিয়া) পাৰিব৷ ফলত মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যাব-ইয়াকে liquidity বঢ়া বুলি কয়- ঠিক তাৰ বিপৰীতে CRR বঢ়াই ৰিজাৰ্ভ বেংকে মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ কমাব পাৰে --

2) ইন্টাৰেষ্ট ৰেট :: ইন্টাৰেষ্ট ৰেট যদি বেছি হয় তেন্তে আপুনি মই অধিক সুত পোৱাৰ আশাত বেংকৰপৰা টকা নুলিয়াম৷ ফলত মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ অৰ্থাত liquidity কম হৈ থাকিব৷ আনহাতে যদি ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম হৈ পৰে তেন্তে বেংকত টকা থোৱাত বেছি লাভজনক নেদেখি আমি খৰচ কৰিব পাৰোঁ বা বেলেগ কিবা কামত লগাব পাৰোঁ৷ এই যে বেংকৰপৰা মাৰ্কেটলৈ টকা ওলাই আহিল –ই liquidity বঢ়ায় 

এতিয়া ওপৰৰ আলোচনাৰ পৰা আমি ক’ব পাৰোঁ যে সাধাৰণ ৰাইজে বস্তুৰ দাম বঢ়াটো মানে inflation হোৱাটো নিবিচাৰে৷ তেতিয়াহ’লে ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে মাৰ্কেটত liquidity কম কৰি ইয়াক কমাব পাৰে৷ কিন্তু তাকে কৰিবলৈ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বঢ়াব লাগিব৷ যদি সাধাৰণ ৰাইজক সকাহ দিবলৈ সেয়াই জৰুৰী কিয় ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে তাকে কৰা নাই??

অধিক ইন্টাৰেষ্ট ৰেটে দেশৰ প্ৰগতিত বাধা হিচাপে থিয় দিয়ে৷ দেশৰ বিকাশৰ বাবে দেশৰ উদ্যোগ আদিত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ চাহিদা থাকিব লাগে৷ এখন দেশৰ মাৰ্কেটত জনসাধাৰণে যিমানেই বেছি খৰচ (spending ) কৰিব তাৰ উদ্যোগ-পাতিৰ অৱস্থা সিমানেই ভাল হ’ব আৰু দেশৰ অৰ্থনীতিও সিমানেই সৱল হৈ থাকিব৷ সেয়েহে recession ৰ সময়ত যেতিয়া জনসাধাৰণে ভৱিষ্যতৰ শংকাত খৰচ পাতি কৰিবলৈ এৰি দিছিল বহুতো দেশৰ চৰকাৰে খৰচ(spending) বঢ়াবলৈ stimulus package ঘোষণা কৰিছিল৷ কিন্তু ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হ’লে জনসাধাৰণে বেছি সুত পোৱাৰ আশাত খৰচ কৰাতকৈ বেংকত পইচা থ’বলৈ বিচাৰিব৷ ফলত দেশত খৰচৰ (spending) পৰিমাণ কম হৈ পৰিব আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে উদ্যোগ-জগতৰ বৃদ্ধি হ্ৰাস পাব আৰু ই দেশৰ প্ৰগতি(growth) স্থবিৰ হৈ পৰিব৷ 

ঠিক তেনেদৰে যিমানেই ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হয় সিমানেই ধাৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু তাৰ পৰিণতিত খৰচ কৰিব পৰা ক্ষমতাই হ্ৰাস পাই যায়৷ উদাহৰণস্বৰূপে বেংক ল’নৰ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম হ’লে আপুনি মই গাড়ী কিনিবলৈ, ঘৰ বনাবলৈ ল’ন ল’ব বিচাৰিম৷ ফলস্বৰূপে চাহিদা বঢ়াৰ বাবে গাড়ী নিৰ্মাণ উদ্যোগটো বা চিমেন্ট, ষ্টিল বনোৱা উদ্যোগ কেইটাৰ অৱস্হা শক্তিশালী হৈ পৰিব৷ এই উদ্যোগৰ প্ৰগতিয়ে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ভেটি শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে৷ তাৰ বিপৰীতে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হ’লে আপুনি মই ল’ন ল’বলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ নকৰিম৷ ফলত খৰচ কম কৰিম আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ উপৰোক্ত উদ্যোগকেইটাত পৰিব৷ 

গতিকে আমি দেখিলো যে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ বাবে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম কৰিব লাগে –কিন্তু inflation ৰ পৰা সাধাৰণ ৰাইজক সকাহ দিবলৈ আকৌ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম নোহোৱাটো বাঞ্ছনীয়৷ গতিকে পলিচি বনোৱা সকলে সদায় এই দুয়োটাৰে মাজত সহাৱস্হান কৰে যাতে দেশৰ সমৃদ্ধিও হওক আৰু একে সময়তে সাধাৰণ ৰাইজৰ অৱস্থাও বেয়া নহওক –

যেন সাপো মৰক আৰু লাঠিও নাভাঙক -

Tuesday, August 20, 2013

ডলাৰ আৰু ৰুপি --

যোৱা কেইবাদিনো ধৰি বাতৰি কাকতত প্ৰকাশ পাই আহিছে যে ভাৰতৰ ৰুপিৰ মূল্য আমেৰিকান ডলাৰৰ তুলনাত দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাইছে৷ আজিৰ লেখাত কেনেকৈ এই বিনিময় হাৰ নিৰ্ধাৰিত হয় আৰু সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰত কেনেকৈ প্ৰভাব পেলায় তাৰ ওপৰত এক বিশ্লেষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ৷

সাধাৰণতে মুদ্ৰাৰ মূল্য আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত(market) নিৰ্ধাৰিত হয়৷ ডলাৰৰ তুলনাত মাৰ্কেটত ৰুপিৰ চাহিদা যদি বেছি হৈ পৰে তেনেহ’লে ৰুপিৰ মূল্যও বেছি হৈ পৰে৷ বজাৰত পিঁয়াজৰ ষ্টক কম হ’লে পিঁয়াজৰ দাম বঢ়াৰ নিচিনা এই কথা৷ আনহাতে ৰুপিৰ চাহিদা কম যদি হয় তেনেহ’লে ৰুপিৰ মূল্যও কম হৈ পৰে৷ এই ৰুপি-ডলাৰৰ চাহিদা নিৰ্ভৰ কৰে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ গতিৰ দিশৰ ওপৰত৷ দেশখনলৈ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁত বৈছেনে নাই তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে এই বিনিময় হাৰ ৷ দেশৰ আমদানি-ৰপ্তানি, বৈদেশিক বিনিয়োগ, সঞ্চয় আদিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁতৰ দিশ৷ 

যিমানেই ৰপ্তানি বেছি হয় সিমানেই ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত ডলাৰৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায় (উদাহৰণৰ সুবিধাৰ্থে ডলাৰ লৈছো) বিদেশী ৰাষ্ট্ৰক ভাৰতৰ বস্তু কিনিবলৈ ৰুপিৰ দৰকাৰ পৰে৷ সেয়েহে তেওঁলোকে ডলাৰ দি ৰুপি কিনি লয়৷ ফলত ৰুপিৰ চাহিদা বজাৰত বাঢ়ি যায় আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ তাৰ বিপৰীতে যেতিয়া অধিক আমদানি কৰিব লগীয়া হয় তেতিয়া আমি ডলাৰ পৰিশোধ কৰি বিদেশৰপৰা বস্তু কিনিব লগীয়া হয়৷ এই যে বস্তু কিনিবলৈ ডলাৰৰ প্ৰয়োজন হয় ই মাৰ্কেটত ৰুপিৰ তুলনাত ডলাৰৰ মূল্য বঢ়াই তুলে আৰু ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ মান কমি যায়৷ 

যেতিয়া দেশৰ অৰ্থনীতি শক্তিশালী হয়, ভবিষ্যতে আৰু উন্নত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে তেতিয়া বিদেশী বিনিয়োগকাৰীয়ে ভাৰতত তেওঁলোকৰ ধন বিনিয়োগ কৰিবলৈ বিছাৰে৷ ফলস্বৰূপে মাৰ্কেটত ৰুপিৰ চাহিদা বাঢ়ি যায়৷ এনেদৰে যেতিয়াই দেশলৈ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁত বয় দেশখনৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ঠিক তেনেকৈ যেতিয়া এই সোঁতৰ দিশ বিপৰীত মুখী হয় তেতিয়া দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য তললৈ নামি আহে৷ দেশৰ অৰ্থনীতিৰ মন্দাবস্হা, চৰকাৰৰ দুৰ্বল নীতি বা দেশৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ Instability আদি বিভিন্ন কাৰণত বিনিয়োগকাৰীয়ে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ভৱিষ্যতৰ ওপৰত শংকা প্ৰকাশ কৰে আৰু বিদেশত সেই ধন বিনিয়োগ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে৷ বিনিয়োগকাৰীয়ে বিশ্বাস কৰে যে ভাৰতৰ সলনি বিদেশত বিনিয়োগ কৰিলে তেওৰ ৰিটাৰ্ণ ভাল হ’ব৷ সেয়েহে তেও ৰুপি পৰিশোধ কৰি ডলাৰ কিনিবলৈ চেষ্টা কৰে৷ ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ চাহিদা কমি যায় আৰু ডলাৰৰ মূল্য বজাৰত বাঢ়ি যায়৷ লগে লগে দেশত বিনিয়োগৰ পৰিমাণো কমি যায়৷ 

কিন্তু এই মুদ্ৰাৰ মানে অতি বেছি পৰিমাণে উঠা নমা কৰিলে দেশখনৰ চেন্ট্ৰেল বেংকে (ভাৰতৰ ৰিজাৰ্ভ বেংক) হস্তক্ষেপ কৰে মাজে মাজে ৷ ইয়াৰ বাবে কিছুমান পলিচি ৰিৰ্জাভ বেংকে হাতত লোৱা দেখা যায়৷ তাৰ ভিতৰত এটা হ’ল বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভৰপৰা ডলাৰ বেচা-কিনা কৰা৷৷
প্ৰত্যেক দেশৰে এটা বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভ থাকে৷ এই বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত বিভিন্ন দেশৰ বৈদেশিক মুদ্ৰা থাকে৷ দেশৰ সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানিয়ে এই ৰিজাৰ্ভ বঢ়োৱাত সহায় কৰে৷ ঠিক তেনেদৰে আমদানিয়ে ৰিজাৰ্ভৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ কম কৰে৷ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত থকা এই বিভিন্ন দেশৰ মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব পাৰি৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ৰুপিৰ মূল্য কমি গলে (ডলাৰৰ চাহিদা বাঢ়ি গলে) এই ৰিজাৰ্ভৰপৰা ডলাৰ বিক্ৰী কৰি বজাৰত ডলাৰৰ চাপ্লাই বঢ়াব পাৰি৷ চাপ্লাই বাঢ়ি গ’লে ডলাৰৰ মূল্য বৃদ্ধি কম হ’ব আৰু এনে কৰিলে ৰুপিৰ মূল্য বেছি তললৈ যোৱাৰ পৰা ৰোধ কৰিব পাৰি৷ ঠিক তেনেদৰে ৰুপিৰ মূল্য কমাবলৈ ৰিজাৰ্ভ বেংকে আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ডলাৰ ক্ৰয় কৰিব পাৰে৷

আন এটা পলিচি হ’ল ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বঢ়োৱা৷ ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল বিদেশী বিনিয়োগকাৰীক ভাৰতত বিনিয়োগ কৰিবলৈ আকৰ্ষিত কৰা যাতে তেওঁলোকৰ বিনিয়োগৰ কাৰণে ৰুপিৰ চাহিদা মাৰ্কেটত বৃদ্ধি হয় আৰু ৰুপিৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ঠিক তেনেদৰে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বৃদ্ধি কৰি ভাৰতীয় বিনিয়োগকাৰীৰ বিদেশত কৰা বিনিয়োগৰ পৰিমাণো হ্ৰাস কৰিব পাৰি৷ ইয়াতো যদি বিদেশলৈ বোৱা ধনৰ সোঁত নকমে তেন্তে ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিদেশত কৰা বিনিয়োগত প্ৰতিবন্ধকতা লগাব পাৰে৷ কেইদিন মানৰ আগতে ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিদেশত এজন ভাৰতীয়ই বিনিয়োগ কৰিব পৰা ধনৰ পৰিমাণৰ উচ্চ সীমা বান্ধি দিয়াৰ কাৰণ ইয়েই৷ 

এতিয়া আহোঁ বিনিময় হাৰে কিদৰে সাধাৰণ জনতাক প্ৰভাৱিত কৰে৷ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কমিলে বিদেশী সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়ি যায় যাৰ ফলত তুলনামূলকভাৱে আমদানিৰ খৰচ বাঢ়ি যায়৷ উদাহৰণ স্বৰূপে পেট্ৰলৰ দামৰ কথা ক’ব পাৰি৷ আজিকালি প্ৰায়েই পেট্ৰলৰ দাম কমা বঢ়া দেখা যায়৷ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ক্ৰোদ অইলৰ (crude oil) দাম কমা-বঢ়াৰ লগতে ভাৰতীয় মুদ্ৰাৰ ( ৰুপি) মূল্যৰ সঘনে উঠা নমা কৰাই তাৰ এটা প্ৰধান কাৰণ৷ ৰুপিৰ মূল্য যদি কম হয় তেন্তে একে পৰিমাণৰ পেট্ৰল আমদানি কৰিবলৈ তেল কোম্পানীবোৰে আগতকৈ অধিক খৰচ কৰিবলগীয়া হয় যাৰ ফলত সাধাৰণ জনতাই অধিক দামত পেট্ৰল কিনিবলগা হয়৷ উদাহৰণ স্বৰূপে crude oil আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ডলাৰত কিনা হয়৷ এতিয়া ধৰক আজি ১ লিটাৰ পেট্ৰলৰ মূল্য ১ ডলাৰ আৰু ডলাৰ ৰুপিৰ বিনিময় হাৰ হ’ল ১ ডলাৰ=৫০ টকা ৷ এনেক্ষেত্ৰত ১ লিটাৰ পেট্ৰল কিনিবলৈ তেল কোম্পানীয়ে আজি ৫০ টকা দিব লাগিব৷ এতিয়া ধৰি লওক কালিলৈ বিনিময় হাৰ হ’লগৈ ১ডলাৰ=৬০ টকা৷ তেন্তে তেল কোম্পানীয়ে কালিলৈ সেই একেই ১ লিটাৰ পেট্ৰল কিনিবলৈ ৬০ টকা দিব লাগিব৷ ঠিক তেনেদৰে নিত্য ব্যৱহাৰ্য্য যিবোৰ সামগ্ৰী বিদেশৰপৰা আমদানি কৰা হয়, দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম হ’লে সেইবিলাক সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়ি যায় আৰু সাধাৰণ ৰাইজক জুৰুলা কৰে৷

বহুতে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মূল্যৰ তুলনাত নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি গলে আক্ষেপ কৰে৷ সেয়া স্বাভাৱিক৷ কিন্তু বহুতো এনে দেশ আছে যি জানি বুজিয়েই নিজৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰাখে৷ সাধাৰণতে চীনে এইধৰণে নিজৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰাখে বুলি আমেৰিকাই বহুত সময়ৰেপৰা প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি অহা দেখা গৈছে৷

সাধাৰণতে দেখা যায় মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি গ’লে এখন দেশৰ ৰপ্তানিৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায়৷ ইয়াৰ মূল কাৰণ হ’ল যেতিয়া নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মূল্যতকৈ কমি যায়, বিদেশৰ মানুহৰ বাবে সেই দেশৰ বস্তুবিলাক সস্তা হৈ পৰে৷ ফলস্বৰূপে সেই দেশৰ পৰা তেওলোকে কম খৰচতে বেছিকৈ সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰে৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ধৰি লোৱা হওক ভাৰতৰ এজন চাহ ব্যৱসায়ীয়ে এক কিলো চাহ ৫০ টকাত বিক্ৰী কৰে৷ যদি আজি ১ ডলাৰ= ৫০ টকা তেন্তে এজন আমেৰিকানে আজি এক কিলো চাহ ক্ৰয় কৰিবলৈ ১ ডলাৰ পৰিশোধ কৰিলেই হ’ব৷ কিন্ত ৰুপিৰ মূল্য কম হৈ কালিলৈ যদি ১ ডলাৰ=৬০টকা হয় তেন্তে কালিলৈ সেই একেই ১ কিলো চাহ কিনিবলৈ ০.৮৩ ডলাৰ দিলেই হব৷ অথাৎ ভাৰতীয় চাহ আমেৰিকানজনৰবাবে সস্তা হৈ পৰিল৷ অন্যহাতে ইয়াৰ কাৰণে চাহ ব্যৱসায়ীজনৰ চাহ ৰপ্তানি কৰিবলৈ অধিক সুবিধা হৈ পৰিল৷ আজিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক মূল্যৰ দিনত এনে সস্তা হৈ পৰা সামগ্ৰীয়ে এখন দেশৰ ৰপ্তানিৰ দিশটো সৱল কৰি ৰখাত বহুপৰিমাণে সহায় কৰে৷

এতিয়া আহোঁ চীনৰ প্ৰসংগলৈ৷ চীনৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে ৰপ্তানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল৷ সেয়েহে চীনৰ কাৰণে নিজৰ দেশৰ সামগ্ৰী আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত আন দেশৰ সামগ্ৰীতকৈ তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰতিযোগিতামূলক কৰি ৰাখিবলৈ চীনৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰখাটো অতিকে জৰুৰী৷ সেয়েহে চীনে নিজৰ মুদ্ৰাৰ মান নিৰ্ধাৰণ কৰাটো আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ ওপৰত এৰি নিদি নিজেই হস্তক্ষেপ কৰি সদায়ে চীনৰ মুদ্ৰাৰ মান কম কৰি ৰাখে বুলি বাকী ৰাষ্ট্ৰবিলাকে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ডলাৰ’ৰ মূল্য কমি গলে চীনে আমেৰিকান ট্ৰেজাৰিৰ জৰিয়তে (us treasuries) ডলাৰ কিনে যাতে ডলাৰৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ফলস্বৰূপে চীনা মুদ্ৰাৰ মূল্য তুলনামূলক ভাবে কম হৈ থাকে আৰু চীনত উৎপাদিত সামগ্ৰী competitive হৈ থাকে ৷৷


~~~~~~~~~~~~~~~~~~

আজিৰ ৰাতিপুৱাৰ লেখাটো পঢ়ুৱৈয়ে আদৰি লোৱা দেখি ভাল লাগিছে৷ তাত বিশেষকৈ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিলোঁ কিন্তু ই কেনেদৰে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে তাক চমুকৈহে উল্লেখ কৰিছিলোঁ – এই লেখাত ৰুপিৰ মূল্যৰ অৱনমনে ষ্টক, বিনিয়োগ, ৰপ্তানি-আমদানিৰ পৰা নিলগত থকা অসমৰ ৰাইজৰ জীৱনত কেনে প্ৰভাব পেলাব পাৰে তাকে ক’বলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ - 

১) যিবিলাক সামগ্ৰী আমি বাহিৰৰপৰা আমদানি কৰো- তেনে সামগ্ৰীৰ দাম অতি সোনকালেই বঢ়াৰ সম্ভাৱনা আছে৷ তাৰ ভিতৰত পেট্ৰল- ডিজেল আৰু সোণ উল্লেখযোগ্য৷ ভাৰতৰ আমদানিৰ এক বুজন অংশ খাৰুৱা তেল আৰু সোণে অধিকাৰ কৰে৷ সেয়েহে ৰুপিৰ মূল্য কম হোৱাৰ লগে লগে পেট্ৰল ডিজেলৰ লগতে সোণৰ দাম বৃদ্ধি হোৱাটো স্বাভাৱিক৷

কিন্তু ডিজেলৰ মূল্যৰ সমান্তৰালভাৱে বৃদ্ধি পাব খাদ্য সামগ্ৰীৰ মূল্য, পৰিৱহণত অধিক খৰচ কৰিবলগীয়া হ’ব৷

২)খাদ্য সামগ্ৰীৰ তালিকাত পালচ, তেল আদিৰ দাম বাঢ়িব পাৰে৷ কিয়নো ইয়াৰ বেছিভাগেই ভাৰতে আমদানি কৰে৷ ঠিক একেদৰে FMCG (fast moving consumer goods) সামগ্ৰীৰ দাম বৃদ্ধি পাব৷

৩) ল’ন ত অধিক ইন্টাৰেষ্ট দিব লাগিব

ৰিজাৰ্ভ বেংকে ইতিমধ্যে ভাৰতত বিনিয়োগৰ কাৰণে বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বৃদ্ধি কৰিছে৷ ইয়াৰ সমান্তৰাল ভাবে আপুনি মই লোৱা বেংকৰ ল’নৰ সুত বেছিকৈ পৰিশোধ কৰিব লাগিব (যদিহে ইতিমধ্যে আপুনি ল’ন লৈছে আৰু সুত floating interest হ’লে) ৷ ঠিক তেনেকৈ নতুন ল’ন ল’বলৈ গ’লে অধিক সুতত ল’ন ল’ব লাগিব৷৷ এয়া গৃহ ল’ন, কাৰ ল’ন, শিক্ষাৰ বাবে লোৱা ল’ন সকলোতে প্ৰযোজ্য৷

বিশেষকৈ বাহিৰত পঢ়িবলৈ যোৱা বিদ্যাৰ্থীৰ কাৰণে খৰচৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বাঢ়ি যাব৷

৪) বিদেশ ভ্ৰমণ অধিক খৰচী হ’ব৷ এই সময়ত বিদেশ ভ্ৰমণ নকৰাই ভাল৷ অন্যহাতে বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে অতি উপযুক্ত সময়৷ অতি কম খৰচতে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিব পাৰিব৷ সেইফালৰপৰা চাবলৈ গলে tourism industry ৰ কাৰণে ভাল সময় ৷৷

৫) নতুনকৈ গাড়ী কিনিব বিচাৰিছে যদি গাড়ীৰ দাম বঢ়াৰ সম্ভাৱনা অধিক৷ কিয়নো অধিকাংশ গাড়ী, মটৰ বাইকৰ নিৰ্মাতাই পাৰ্টছ বাহিৰৰপৰা আমদানি কৰে৷ গতিকে নিৰ্মাতাৰ খৰচ বঢ়াটো স্বাভাৱিক৷

ঠিক তেনেদৰে ঘৰ নিমাৰ্ণৰ বাবে দৰকাৰী সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধি হ’ব পাৰে৷ কাৰণ industry ৰ মূল ইন্ধন ডিজেল, কয়লাৰ ( কয়লাও আমদানি কৰে ভাৰতে) মূল্য বৃদ্ধিয়ে চিমেন্ট, ষ্টিলৰ দাম নিশ্চয় বৃদ্ধি কৰিব

শেহত কও যে এইয়া এক সম্ভাব্য ভৱিষ্যতৰ আলোকপাতহে৷ ভাৰত চৰকাৰ আৰু ৰিজাৰ্ভ বেংকে পলিচিৰ যঠেষ্ট সাল সলনি কৰিছে যোৱা কেইমাহত৷ আশা কৰো অতি সোনকালেই ৰুপিয়ে আকৌ ডলাৰক টক্কৰ দিবলৈ সক্ষম হ'ব৷৷

Wednesday, June 5, 2013

ঘৰৰ পুখুৰীটো আৰু আমাৰ চাৰিওফালৰ পৰিবেশ



সিদিনা দিল্লীত বাছত এফালে গৈ থাকোতে ৰাস্তাৰ কাষত এখন ফলক দেখিলো ---
     "Third world war would be fought over water, Save water"

   আগৰ দিনত আমাৰ অসমৰ গাওসমূহত টিউবৱেল, ব'ৰৱেল আদি নাছিল বুলিয়েই কব পাৰি। আছিল ঘৰৰ আগফালে, পাছফালে ডাঙৰ সৰু পুখুৰী। সেই পুখুৰীৰ পানীৰেই ঘৰৰ পানীৰ প্ৰয়োজন পূৰণ হৈছিল। বেচিভাগ অঞ্চলতে সমূহীয়া পুখুৰীও আছিল। তাৰপৰাই গাঁৱৰ মানুহে পানী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গাঁৱৰ জীয়ৰী-বোৱাৰীয়ে জাক পাতি পাতি কলহ ভৰাই ভৰাই পানী নিবলৈ অহা দৃশ্যটোও বৰ মনোৰম আছিল। বহুতে আকৌ সেই পানী অনা সময়খিনিলৈ বৰ আগ্ৰহেৰে বাট চাই থাকিছিল। প্ৰিয়জনক দেখাৰ আশাত, এষাৰ মাত দিয়াৰ আশাত। সেই পুখুৰীয়ে যে অকল তেঁওলোকৰ মনতেই যে আশাৰ সঞ্চাৰ কৰিছিল এনে নহয় চাৰিওফালৰ পৰিবেশ টো জীপাল কৰি ৰখাতো অতি গুৰুত্বপূর্ণ ভুমিকা লৈছিল। তদুপৰি গাঁৱত এক সৱল সামাজিক মূলধন (social capital) গঢ়াত এই সমূহীয়া পুখুৰীয়ে বিশেষ অৰিহণা আগবঢ়াইছিল বুলি ক'লে বঢ়াই কোৱা নিশ্চয় নহ'ব।

  কিন্তু সময়ৰ সোঁতত গাৱলৈ টিউবেল আহিল, ব'ৰৱেল আহিল। পুখুৰীৰ প্ৰয়োজন নাইকিয়া হৈ পৰিল। হাঁহ চৰিবলৈ আৰু মাছ কেইটামান পোহাৰ বাহিৰে পুখুৰীৰ প্ৰয়োজন নাইকিয়াই হ'ল বুলিব পাৰি।এতিয়া গাঁৱলৈ গলে আগৰ স্বচ্ছ-নিকা পানীৰ পুখুৰী এটা দেখিবলৈ পোৱাটো বিৰল। ঘৰে ঘৰে টিউবৱেল হ'ল।

  কিন্তু প্ৰশ্ন হয় এই টিউবৱেল, ব'ৰৱেল বিলাকৰ আমাৰ পৰিবেশ সংৰক্ষণত কিমান অৱদান আগবঢ়াইছে ? আজি ভাৰতৰ বেছিভাগ নগৰ-মহানগৰতেই পানীৰ অভাৱ এটা ডাঙৰ সমস্যা। ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ (ground water table) অতি দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাইছে। ই অতি সঁচাকৈয়ে এটা চিন্তনীয় বিষয়। ইয়াৰ কাৰণ সেই একেই দ্ৰুতগতিত বাঢ়ি অহা টিউবৱেল আৰু ব'ৰৱেল।  ব'ৰৱেলে এটা সময়ত পঞ্জাৱ,হাৰিয়ানালৈ "গ্ৰিণ ৰিভলিউচন" লৈ আনিছিল। লগতে আনিছিল সকলোৰে বাবে অর্থনৈতিক উন্নতিৰ পথ। কিন্তু সেই একেই বৰৱেল আজি পঞ্জাৱ,হাৰিয়ানাৰ মূৰৰ কামোৰণি হৈ পৰিছে। দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাইছে ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ। পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানাৰ ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ আজি দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কম বুলি বিশেষজ্ঞই মত পোষণ কৰিছে। কথা ইমানেই গুৰুত্ব পর্য্যায় পাইছেগৈ যে কিছু কিছু খাপ পঞ্চায়তে ধান খেতিত পানীৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলক ভাবে বেছিকৈ দৰকাৰ হোৱা বাবে ধান খেতি কৰাত বাধা আৰোপ কৰিছে।

  বাংগালোৰ,মুম্বাই,দিল্লী আদি দেশৰ ডাঙৰ ডাঙৰ মহানগৰ বিলাকতো দিনক দিনে কমি অহা  ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ এক সমস্যা হিচাপেই পৰিগণিত হৈছে। ইয়াৰ কাৰণ চাৰিওফালে বাঢ়ি অহা ইমাৰতবোৰ।  বাংগালোৰত যোৱা তিনি বছেৰেই পানীক লৈ সৃষ্টি হোৱা এটা হাহাকাৰ অৱস্হা প্ৰত্যেক বছেৰেই দেখি আহিছো । স্হানীয় মানু্হৰ মতে বাংগালোৰৰ চাৰিওকাষে থকা আজি শুকাই যোৱা বিলবিলাক এটা সময়ত পানীৰে গোটেই বছৰ ধৰি উপচি থাকিছিল। অথচ আজি দেখিলে বিল বুলি ভাবিবলৈকে সন্দেহ হয়।

কিন্তু এই পুখুৰী, বিলবিলাকেই এটা সময়ত পৰিবেশ সংৰক্ষণত অতি গুৰুত্বপূর্ণ ভুমিকা লৈছিল। পুখুৰী,বিল আদিয়ে ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ বঢ়োৱাত সহায় কৰে। চাৰিওকাষৰ অঞ্চলটোত মাটিৰ আদ্ৰতা(moisture content) বঢ়ায় আৰু ই গছ-গছনি ডাঙৰ দীঘল হোৱাত সহায় কৰে। পাৰিস্হিতিক ভাৰসাম্য (ecological balance) ৰক্ষা কৰাতো এই পুখুৰী, বিলবিলাকৰ অৱদানৰ কথা নুই কৰিব নোৱাৰি। ভাৰতৰ বহুতো শুকান অঞ্চললৈ অভূতপূর্ব পৰিৱর্ত্তন অনাত এই পুখুৰীয়ে বিশেষ ভুমিকা গ্ৰহণ কৰিছে।

   এইক্ষেত্ৰত মহাৰাস্টৰ "হিৱাৰে বাজাৰ" গাঁৱৰ কথা উল্লেখ কৰিব পাৰি। নতুনকৈ গ্ৰহণ কৰা পানী সংৰক্ষণ আঁচনিয়ে এসময়ৰ খৰাং পৰিস্হিতি,দুর্ভিক্ষই লগ এৰা নিদিয়া এই গাঁৱলৈ এক অভূতপূর্ব পৰিবর্তন লৈ আনিল। ১৯৯৫ চনত এই গাঁৱৰ "পাৰ কেপিটা ইনকম" আছিল ৮৫০ টকা। আজি ই ৩০০০০ টকা। আজি এই একেখন গাৱতে ৬০ তকৈয়ো অধিক মিলিয়'নেয়াৰ আছে। অর্থনৈতিক উন্নতিৰ লগতে ‌ইয়াত গঢ় লৈ উঠিছে এক শক্তিশালি সমাজ ব্যৱস্হা। আজি এই গাঁৱৰ সামাজিক মূলধন (social capital) অতি প্ৰশংসনীয়। দেশৰ এক আদর্শ গাও হিচাপে এই গাঁৱে আজি ঠাই পাইছে।

( http://en.wikipedia.org/wiki/Hiware_Bazar আৰু https://www.youtube.com/watch?v=7bSd1zo-hZg  এই লিংক কেইটাত এই গাঁৱৰ পৰিৱর্ত্তনৰ সবিশেষ দিয়া হৈছে। পঢ়ুৱৈক বিশেষকৈ ভিডিঅ' টো চাবলৈ অনুৰোধ জনালো)

ঠিক তেনেদৰে মধ্যপ্ৰদেশৰ দেৱাশ গাঁৱৰ কথাও উল্লেখ কৰিব পাৰি। ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ কমি যোৱাত এটা সময়ত গাঁৱৰ টিউবৱেলেদি পানী ওলোৱা বন্ধ হৈ থাকিল। খেতি কৰিবলৈয়ো পানী নোহোৱা হ'ল। ফলত গাঁৱখনত সৃষ্টি হ'ল এক অভাৱনীয় পৰিস্হিতিৰ। গাঁৱখনলৈ নামি আহিল দুর্ভিক্ষ আৰু দৰিদ্ৰতা। শেষত উপায়হীন হৈ গাওবাসীয়ে আৰম্ভ কৰিলে পানী সংৰক্ষন আঁচনি। বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ললে, ন ন পুখুৰী খান্দিলে গাঁৱ'ত। ইয়াৰ ফলো অতি সোনকালেই দেখা পোৱা গল। ভূগর্ভৰ জলপৃষ্ঠ অতি সোনকালেই বাঢ়ি আহিল। ফচল উৎপাদনতো অভুতপূর্ব বৃদ্ধি দেখা গ'ল। তাৰ পাছত আৰু দেৱাশবাসীয়ে পাছলৈ ঘূৰি চাবলগীয়া হোৱা নাই৷ এতিয়া আৰু দেৱাশ গাঁৱবাসীয়ে পানীৰ কাৰণে টিউবৱেলৰ ওপৰত নির্ভৰ কৰিবলগীয়া নহয়। খেতিৰপৰা আৰম্ভ কৰি খোৱা পানীটুপিলৈকে তেওলোক স্ব নির্ভৰশীল।
 (http://www.indiawaterportal.org/articles/death-tubewells-and-resurgence-ponds-video-jal-khets-irrigation-through-rainwater

 আজি ভাৰতৰ বহুতো অঞ্চললৈ এনেবোৰ পানী সংৰক্ষণ আঁচনিয়ে দীর্ঘস্হায়ী বিকাশ (sustainable growth) লৈ আনিছে যি সঁচাকৈয়ে এক যোগাত্মক দিশ। মানুহে টিউবৱেল, ব'ৰৱেল ব্যৱহাৰ কৰা বন্ধ কৰিছে। তাৰ সলনি পানীৰ উৎসৰ কাৰণে বৰষুণ,পুখুৰী, বিলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। কিন্তু আমি অসমলৈ চকু দিলে লক্ষ্য কৰিব পাৰো যে এনেবোৰ ব্যৱস্হা অসমত আমাৰ অতীজৰেপৰা আছিল। যি সময়ত বাকীবিলাক ৰাজ্যত পানীৰ উৎসৰ কাৰণে পুখুৰী,বিলৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে আমি আকৌ সেই একে সময়তে সেই উন্নত প্ৰণালীবিলাক কাটি কৰি মর্দাণ টিউবৱেল, ব'ৰৱেলৰ ফালেহে ঢাল খাইছো। কাকতালীয় ভাবে লগতে ক্ষয় গৈছে আমাৰ সামাজিক মূলধন (social capital)। এইক্ষেত্ৰত নিসন্দেহে আমি ভাৰতৰ আন আন ৰাজ্যত টিউবৱেল, ব'ৰৱেলৰ বহুল ব্যৱহাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পৰিস্হিতিৰপৰা শিক্ষা লোৱাৰ সময় আহি পৰিল।

  পানীৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলকভাবে ভাৰতৰ বাকীবিলাক ৰাজ্যতকৈ অসমৰ অৱস্হা ভাল বুলিয়েই ক'ব পাৰি। কিন্তু ইয়াকে ভাবি আমি হাত সাৱটি বহি থকাৰ কোনো যুক্তি নাই। শীঘ্ৰেই প্ৰতিকাৰ নললে যে অসমতো যে এদিন পঞ্জাৱ,হাৰিয়ানাৰ দৰে অৱস্হা আহি পৰিব তাত কোনো সন্দেহ নাই। ভাল কথা এয়েই যে এই ক্ষেত্ৰত আমি চৰকাৰৰ মুখলৈ সহায়ৰ কাৰণে বাট চাই থাকিব নালাগে। মন থাকিলে অতি কম খৰছতে অলপ বিজ্ঞান সন্মত ভাবে এই পুৰণি প্ৰথাৰ পৰিবর্তন আনি আমি এনবোৰ ব্যৱস্হা নিজেই কৰি ল'ব পাৰো। অদূৰ ভবিষ্যতে আমাৰ গাঁৱবিলাকতো অতীজৰ এনেবোৰ উন্নত ব্যৱস্হাই পুনৰ গা কৰি উঠিব বুলি আশা ৰাখিলো।

(IIM'ত এটা বিষয় আছিল- Environmental Management । বিষয়টোত শিকা কথাৰে আৰু বাতৰি কাকতত দৈনিক পঢ়িবলৈ পোৱা বাতৰিকে সমল কৰি লেখাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। পঢ়ুৱৈলৈ বিশেষ অনুৰোধ- 'হিৱাৰি বাজাৰ" গাঁৱৰ ভিডিঅ' টো যেন চাবলৈ নাপাহৰে।)