Thursday, September 19, 2013

ফিলিং নষ্টালজিক

দৈনিক মানুহে মৰিয়েই আছে  দৈনিক দেখি আহিছোঁ৷ দেশৰ দিক নিৰ্ধাৰণ কৰা কিমান ৰাজনীতিকৰ দেহাৱসান হল হিচাপ নাই৷ কত কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পষ্টত চাকৰি কৰা লোকে অৱসৰ লৈছে৷ সৌ সিদিনা ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ গৱৰ্ণৰ ডি চুব্বাৰাওয়ে অৱসৰ ললে৷ মনত একো অনুভৱ নহল৷


আজি সন্ধিয়া শিৱসাগৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বিদ্যালয়ৰ গ্ৰুপটোত এটা পষ্ট দেখিলো আমাক পঢ়ুৱা কেইবাজনো চাৰে অৱসৰ ললে-  দুই এজনৰ মৃত্যুও হল বুলি গম পালোপষ্টটো পঢ়ি হঠাৎ মনটো ভাবুক হৈ পৰিল মনতে ভাবিলোঁ আজিৰ চামে তেনে শিক্ষকৰপৰা পঢ়িবলৈ নোপোৱাৰ কাৰণে যে কিমান লছ হৈছে, আমি বৰ ভাগ্যৱান আছিলোঁ এনে অনুভৱ হলগতে এটা কথাও ভাবিলোঁ মোৰ নিচিনাকৈ হয়তো আন বহুতেই সেই কেইজন শিক্ষকৰ আমাৰ জীৱনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ কথা মনত পেলাই শ্ৰদ্ধাত তেওঁলোকৰ প্ৰতি মূৰ দোৱাই ৷ আন কি এনে বৃত্তি আছে যত এনে অকৃত্ৰিম ভালপোৱা, শ্ৰদ্ধা আদায় কৰিব পাৰি৷৷ আজি অৱসৰৰ পাছত শ্ৰদ্ধাৰ চাৰ-বাইদেউ সকলেও মনত বাৰু কেনে এটা শান্তি, প্ৰশান্তি, গৌৰৱ অনুভৱ কৰে যে তেওঁলোকৰ আজি কপি থকা হাতেৰেই শিক্ষকতাৰ কালছোৱাত কিমানৰ জীৱন নিপুণ হাতেৰে নিজে গঢ়িলে ৷ কথাষাৰ ভাবিয়েই মনটো কিবা ভাল লাগি গ'ল৷

ফিলিং নষ্টালজিক -----


( মই কোৱা নাই যে আজিৰ শিক্ষকসকল বেয়া বুলি, আমাৰ সময়ত থকা শিক্ষকসকলে আমাৰ মনত যি স্থান অধিকাৰ কৰি ললে তাৰেই ফলস্বৰূপে হয়তো মোৰ মনটোৱে দেখোন শিক্ষক বুলি কলেই তেওঁলোকৰ চেহেৰাহে মনলৈ ভাহি আহে)

Monday, September 2, 2013

এক মিঠা অনুভূতি

যোৱাকালি এখন গাঁৱৰ ঘৰলৈ গৈছিলো৷ আমি তা পাওগৈ মানে সন্ধিয়াই লাগিছিল৷ চাৰিওফালে সেউজীয়া ধাননি পথাৰৰ মাজত নতুনকৈ সজা এটা সৰু ঘৰ৷ লাইট আছিল যদিও আমি গৈ পোৱাৰ অলপ পাছতেই লাইট গ’ল৷ 

বাহিৰৰ পৰিবেশটো ভাল লগাত ভিতৰৰপৰা চকী এখন আনি বাহিৰতেই বহিলো –

এটা সম্পূৰ্ণ গাৱলীয়া পৰিবেশ৷ পথাৰৰপৰা অনবৰতে ৰিবৰিব কৈ এজাক চেঁচা বতাহ বৈ আছিল৷ গা-মন জুৰ পেলাই দিয়া এজাক নিৰ্মল বতাহ৷ চাৰিওফালে অন্ধকাৰ৷ দূৰৈত কাৰোবাৰ ঘৰত ঢ়িমিক ঢ়ামাক কৈ চাকি জিলিকিছে৷জোনাকি পৰুৱাবিলাকেও তাৰ মাজতে দেও দি দি নাচি উৰি ফুৰিছে৷ পৰিবেশটো আৰু মনোমোহা কৰি তুলিছে চাৰিওফালৰপৰা ভাহি অ্হা জিলি,কুমটিৰ মাতে৷ ওপৰত এখন মুকলি তৰা ভৰ্ত্তী আকাশ, বহুত দিনৰ মূৰত যেন তৰাৰে থাহ খাই থকা আকাশ এখন ইমান সুন্দৰকৈ দেখা পালো৷ বহুত পৰ ধৰি আমি তাকেই চাই থাকিলো – সৰুতে হাতীপটি, ধ্ৰুব তৰা বিছাৰিচিলো৷ কালিও একেই উৎসাহেৰে পুনৰ আকাশত তৰা বিচৰাত লাগি গলো- কিমান দিন যে হ’ল এনে এখন আকাশ নেদেখা –

অলপ পাছত দেখিলো দাদা এজনে আহি ঘৰৰ কাষেৰে বৈ যোৱা জানটোত টৰ্চ মাৰি ঘুৰি ফুৰিছে৷  কৌতুহল বশত কি কৰিছেনো চাবলৈ গৈ দেখিলো – জানটোত বহুত মাছ৷ পানীত সৰু সৰু বহুত মাছ৷ দাদা এজনে টৰ্চ মাৰি মোক এটা গৰৈ মাছো দেখুৱাই দিলে -
প্ৰায় এক ঘন্টা মান তেনেদৰে কটোৱাৰ পাছত ঘৰলৈ উভতি আহিলো – মনত বহুতো মিঠা অনু্ভূতি লৈ –

Wednesday, August 21, 2013

ইনফ্লেচন, লিকুইদিটি, ইন্টাৰেষ্ট ৰেট আৰু দেশৰ বিকাশ

কালি আপুনি ১ কিলো পিয়াঁজ ২০ টকাত কিনিছিল আৰু আজি ৩০ টকাত কিনিছে --- এনেদৰে দিনক দিনে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়িয়ে আহিছে– এইদৰে সামগ্ৰীৰ দাম বঢ়া প্ৰক্ৰিয়াটোকে Inflation বোলা হয়৷ 

অকল পিয়াঁজৰ দাম বাঢ়িলেই তেনেহ’লে কম নেকি আমি যে Inflation হৈছে বুলি – নিশ্চয় ক’ব নোৱাৰোঁ – পিয়াঁজৰ সমসাময়িক ভাবে বাকীবিলাক বস্তুৰ দামো চাব লাগিব৷ 

Inflation ৰ আচল কথাটো হ’ল আপোনাৰ কাৰণে পিয়াঁজৰ মূল্য একেই আছে- কিন্তু আপোনাৰ হাতত থকা টকাৰ মূল্য কমি গৈছে৷ সেই কাৰণে আপুনি অধিক দাম দি পিঁয়াজ কিনিব লগীয়া হৈছে৷ এই যে টকাৰ মূল্য কমি গৈছে তাৰ মানে কি?? ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল টকাৰ ক্ৰয় কৰিব ক্ষমতা কমি গৈছে৷ আগতে আপুনি ২০ টকাতেই ১ কিলো পিয়াঁজ ক্ৰয় কৰিছিল, কিন্তু আজি সেই একেই ১ কিলো পিয়াঁজ ক্ৰয় কৰিবলৈ আপোনাক ৩০ টকাৰ দৰকাৰ হৈছে৷ 

এতিয়া আহোঁ – কিহৰ কাৰণে এই Inflation হয়৷ 

ধৰি লওক আজি ভাৰতৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ ১ কিলো৷ আৰু মাৰ্কেটত থকা টকাৰ পৰিমাণ ১০০ টকা৷ তেতিয়াহ’লে এই ১ কিলো সামগ্ৰীৰ কাৰণে আজিৰ দিনত ১০০ টকাৰ লেনদেন হ’ব পাৰে৷ কালিলৈ যদি ৰিজাৰ্ভ বেংকে আৰু ১০০ টকা চপাই মাৰ্কেটলৈ মুকলি কৰি দিয়ে আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ একেই ১ কিলো থাকে তেনেহ’লে এই একেই ১ কিলো সামগ্ৰীৰ কাৰণে হোৱা লেনদেনৰ পৰিমাণ কালিলৈ হৈ পৰিব ২০০ টকা৷ ফলস্বৰূপে বস্তুৰ দাম বাঢ়িল, টকাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা কমিল৷ এয়াই inflation

এই যে ৰিজাৰ্ভ বেংক অধিক টকা মাৰ্কেটলৈ এৰি দিছে তাকেই liquidity বুলি কোৱা হয়৷ যিমানেই বেছি টকা মাৰ্কেটলৈ আহিব সিমানেই liquidity বেছি হ’ব আৰু সমান্তৰালভাৱে inflation বেছি হ’ব৷ ঠিক তেনেদৰে liquidity কমা মানে মাৰ্কেটৰপৰা টকা কম হৈ যোৱাটোকে বুজাই৷

কিন্তু এই liquidity মানে মাৰ্কেতত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ কমা বঢ়া কেনেকৈ কৰে-

১) cash reserve ratio(CRR): প্ৰত্যেক বেংকেই তেওঁলোকে কৰা লেনদেনৰ (net demand and time liability) এটা অংশ ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ওচৰত জমা ৰাখিব লাগে৷ এই অংশটোকে CRR বুলি কোৱা হয়৷ ধৰক আজি CRR ৰ পৰিমাণ ৪%৷ তাৰ অৰ্থ হ’ল আজিৰ দিনত SBI(state bank of India) ৰ যিমান টকাৰ লেনদেন(net demand and time liability) আছে তাৰ ৪% ৰিজাৰ্ভ বেংক ৰ ওচৰত SBI য়ে জমা ৰাখিব লাগে৷ ৰিজাৰ্ভ বেংক ৰ ওচৰত ৰখা এই টকা বেংকবিলাকে ব্যৱহাৰ কৰিব(উদাহৰণস্বৰূপে ল’ন দিয়া আদি কাৰ্য্য) নোৱাৰে৷ ফলত মাৰ্কেটত থকা টকাৰ পৰিমাণ কমি থাকে৷ কিন্তু যদিহে ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে CRR ৰ পৰিমাণ কালিলৈ ৩% কৰি দিয়ে তেনেহ’লে এই ১% টকা ( ভাৰতত ইয়াৰ পৰিমাণ ৬৪০০০ কোটিৰ সমান হয়) বেংকবিলাকে ব্যৱহাৰ কৰিব(উদাহৰণস্বৰূপে আপোনাক- মোক ল’ন দিয়া) পাৰিব৷ ফলত মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যাব-ইয়াকে liquidity বঢ়া বুলি কয়- ঠিক তাৰ বিপৰীতে CRR বঢ়াই ৰিজাৰ্ভ বেংকে মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ কমাব পাৰে --

2) ইন্টাৰেষ্ট ৰেট :: ইন্টাৰেষ্ট ৰেট যদি বেছি হয় তেন্তে আপুনি মই অধিক সুত পোৱাৰ আশাত বেংকৰপৰা টকা নুলিয়াম৷ ফলত মাৰ্কেটত প্ৰচলিত টকাৰ পৰিমাণ অৰ্থাত liquidity কম হৈ থাকিব৷ আনহাতে যদি ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম হৈ পৰে তেন্তে বেংকত টকা থোৱাত বেছি লাভজনক নেদেখি আমি খৰচ কৰিব পাৰোঁ বা বেলেগ কিবা কামত লগাব পাৰোঁ৷ এই যে বেংকৰপৰা মাৰ্কেটলৈ টকা ওলাই আহিল –ই liquidity বঢ়ায় 

এতিয়া ওপৰৰ আলোচনাৰ পৰা আমি ক’ব পাৰোঁ যে সাধাৰণ ৰাইজে বস্তুৰ দাম বঢ়াটো মানে inflation হোৱাটো নিবিচাৰে৷ তেতিয়াহ’লে ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে মাৰ্কেটত liquidity কম কৰি ইয়াক কমাব পাৰে৷ কিন্তু তাকে কৰিবলৈ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বঢ়াব লাগিব৷ যদি সাধাৰণ ৰাইজক সকাহ দিবলৈ সেয়াই জৰুৰী কিয় ৰিজাৰ্ভ বেংক য়ে তাকে কৰা নাই??

অধিক ইন্টাৰেষ্ট ৰেটে দেশৰ প্ৰগতিত বাধা হিচাপে থিয় দিয়ে৷ দেশৰ বিকাশৰ বাবে দেশৰ উদ্যোগ আদিত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ চাহিদা থাকিব লাগে৷ এখন দেশৰ মাৰ্কেটত জনসাধাৰণে যিমানেই বেছি খৰচ (spending ) কৰিব তাৰ উদ্যোগ-পাতিৰ অৱস্থা সিমানেই ভাল হ’ব আৰু দেশৰ অৰ্থনীতিও সিমানেই সৱল হৈ থাকিব৷ সেয়েহে recession ৰ সময়ত যেতিয়া জনসাধাৰণে ভৱিষ্যতৰ শংকাত খৰচ পাতি কৰিবলৈ এৰি দিছিল বহুতো দেশৰ চৰকাৰে খৰচ(spending) বঢ়াবলৈ stimulus package ঘোষণা কৰিছিল৷ কিন্তু ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হ’লে জনসাধাৰণে বেছি সুত পোৱাৰ আশাত খৰচ কৰাতকৈ বেংকত পইচা থ’বলৈ বিচাৰিব৷ ফলত দেশত খৰচৰ (spending) পৰিমাণ কম হৈ পৰিব আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে উদ্যোগ-জগতৰ বৃদ্ধি হ্ৰাস পাব আৰু ই দেশৰ প্ৰগতি(growth) স্থবিৰ হৈ পৰিব৷ 

ঠিক তেনেদৰে যিমানেই ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হয় সিমানেই ধাৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু তাৰ পৰিণতিত খৰচ কৰিব পৰা ক্ষমতাই হ্ৰাস পাই যায়৷ উদাহৰণস্বৰূপে বেংক ল’নৰ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম হ’লে আপুনি মই গাড়ী কিনিবলৈ, ঘৰ বনাবলৈ ল’ন ল’ব বিচাৰিম৷ ফলস্বৰূপে চাহিদা বঢ়াৰ বাবে গাড়ী নিৰ্মাণ উদ্যোগটো বা চিমেন্ট, ষ্টিল বনোৱা উদ্যোগ কেইটাৰ অৱস্হা শক্তিশালী হৈ পৰিব৷ এই উদ্যোগৰ প্ৰগতিয়ে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ভেটি শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে৷ তাৰ বিপৰীতে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বেছি হ’লে আপুনি মই ল’ন ল’বলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ নকৰিম৷ ফলত খৰচ কম কৰিম আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ উপৰোক্ত উদ্যোগকেইটাত পৰিব৷ 

গতিকে আমি দেখিলো যে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ বাবে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম কৰিব লাগে –কিন্তু inflation ৰ পৰা সাধাৰণ ৰাইজক সকাহ দিবলৈ আকৌ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট কম নোহোৱাটো বাঞ্ছনীয়৷ গতিকে পলিচি বনোৱা সকলে সদায় এই দুয়োটাৰে মাজত সহাৱস্হান কৰে যাতে দেশৰ সমৃদ্ধিও হওক আৰু একে সময়তে সাধাৰণ ৰাইজৰ অৱস্থাও বেয়া নহওক –

যেন সাপো মৰক আৰু লাঠিও নাভাঙক -

Tuesday, August 20, 2013

ডলাৰ আৰু ৰুপি --

যোৱা কেইবাদিনো ধৰি বাতৰি কাকতত প্ৰকাশ পাই আহিছে যে ভাৰতৰ ৰুপিৰ মূল্য আমেৰিকান ডলাৰৰ তুলনাত দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাইছে৷ আজিৰ লেখাত কেনেকৈ এই বিনিময় হাৰ নিৰ্ধাৰিত হয় আৰু সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰত কেনেকৈ প্ৰভাব পেলায় তাৰ ওপৰত এক বিশ্লেষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ৷

সাধাৰণতে মুদ্ৰাৰ মূল্য আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত(market) নিৰ্ধাৰিত হয়৷ ডলাৰৰ তুলনাত মাৰ্কেটত ৰুপিৰ চাহিদা যদি বেছি হৈ পৰে তেনেহ’লে ৰুপিৰ মূল্যও বেছি হৈ পৰে৷ বজাৰত পিঁয়াজৰ ষ্টক কম হ’লে পিঁয়াজৰ দাম বঢ়াৰ নিচিনা এই কথা৷ আনহাতে ৰুপিৰ চাহিদা কম যদি হয় তেনেহ’লে ৰুপিৰ মূল্যও কম হৈ পৰে৷ এই ৰুপি-ডলাৰৰ চাহিদা নিৰ্ভৰ কৰে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ গতিৰ দিশৰ ওপৰত৷ দেশখনলৈ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁত বৈছেনে নাই তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে এই বিনিময় হাৰ ৷ দেশৰ আমদানি-ৰপ্তানি, বৈদেশিক বিনিয়োগ, সঞ্চয় আদিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁতৰ দিশ৷ 

যিমানেই ৰপ্তানি বেছি হয় সিমানেই ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত ডলাৰৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায় (উদাহৰণৰ সুবিধাৰ্থে ডলাৰ লৈছো) বিদেশী ৰাষ্ট্ৰক ভাৰতৰ বস্তু কিনিবলৈ ৰুপিৰ দৰকাৰ পৰে৷ সেয়েহে তেওঁলোকে ডলাৰ দি ৰুপি কিনি লয়৷ ফলত ৰুপিৰ চাহিদা বজাৰত বাঢ়ি যায় আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ তাৰ বিপৰীতে যেতিয়া অধিক আমদানি কৰিব লগীয়া হয় তেতিয়া আমি ডলাৰ পৰিশোধ কৰি বিদেশৰপৰা বস্তু কিনিব লগীয়া হয়৷ এই যে বস্তু কিনিবলৈ ডলাৰৰ প্ৰয়োজন হয় ই মাৰ্কেটত ৰুপিৰ তুলনাত ডলাৰৰ মূল্য বঢ়াই তুলে আৰু ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ মান কমি যায়৷ 

যেতিয়া দেশৰ অৰ্থনীতি শক্তিশালী হয়, ভবিষ্যতে আৰু উন্নত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে তেতিয়া বিদেশী বিনিয়োগকাৰীয়ে ভাৰতত তেওঁলোকৰ ধন বিনিয়োগ কৰিবলৈ বিছাৰে৷ ফলস্বৰূপে মাৰ্কেটত ৰুপিৰ চাহিদা বাঢ়ি যায়৷ এনেদৰে যেতিয়াই দেশলৈ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সোঁত বয় দেশখনৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ঠিক তেনেকৈ যেতিয়া এই সোঁতৰ দিশ বিপৰীত মুখী হয় তেতিয়া দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য তললৈ নামি আহে৷ দেশৰ অৰ্থনীতিৰ মন্দাবস্হা, চৰকাৰৰ দুৰ্বল নীতি বা দেশৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ Instability আদি বিভিন্ন কাৰণত বিনিয়োগকাৰীয়ে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ভৱিষ্যতৰ ওপৰত শংকা প্ৰকাশ কৰে আৰু বিদেশত সেই ধন বিনিয়োগ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে৷ বিনিয়োগকাৰীয়ে বিশ্বাস কৰে যে ভাৰতৰ সলনি বিদেশত বিনিয়োগ কৰিলে তেওৰ ৰিটাৰ্ণ ভাল হ’ব৷ সেয়েহে তেও ৰুপি পৰিশোধ কৰি ডলাৰ কিনিবলৈ চেষ্টা কৰে৷ ফলস্বৰূপে ৰুপিৰ চাহিদা কমি যায় আৰু ডলাৰৰ মূল্য বজাৰত বাঢ়ি যায়৷ লগে লগে দেশত বিনিয়োগৰ পৰিমাণো কমি যায়৷ 

কিন্তু এই মুদ্ৰাৰ মানে অতি বেছি পৰিমাণে উঠা নমা কৰিলে দেশখনৰ চেন্ট্ৰেল বেংকে (ভাৰতৰ ৰিজাৰ্ভ বেংক) হস্তক্ষেপ কৰে মাজে মাজে ৷ ইয়াৰ বাবে কিছুমান পলিচি ৰিৰ্জাভ বেংকে হাতত লোৱা দেখা যায়৷ তাৰ ভিতৰত এটা হ’ল বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভৰপৰা ডলাৰ বেচা-কিনা কৰা৷৷
প্ৰত্যেক দেশৰে এটা বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভ থাকে৷ এই বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত বিভিন্ন দেশৰ বৈদেশিক মুদ্ৰা থাকে৷ দেশৰ সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানিয়ে এই ৰিজাৰ্ভ বঢ়োৱাত সহায় কৰে৷ ঠিক তেনেদৰে আমদানিয়ে ৰিজাৰ্ভৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ কম কৰে৷ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত থকা এই বিভিন্ন দেশৰ মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব পাৰি৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ৰুপিৰ মূল্য কমি গলে (ডলাৰৰ চাহিদা বাঢ়ি গলে) এই ৰিজাৰ্ভৰপৰা ডলাৰ বিক্ৰী কৰি বজাৰত ডলাৰৰ চাপ্লাই বঢ়াব পাৰি৷ চাপ্লাই বাঢ়ি গ’লে ডলাৰৰ মূল্য বৃদ্ধি কম হ’ব আৰু এনে কৰিলে ৰুপিৰ মূল্য বেছি তললৈ যোৱাৰ পৰা ৰোধ কৰিব পাৰি৷ ঠিক তেনেদৰে ৰুপিৰ মূল্য কমাবলৈ ৰিজাৰ্ভ বেংকে আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ডলাৰ ক্ৰয় কৰিব পাৰে৷

আন এটা পলিচি হ’ল ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বঢ়োৱা৷ ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল বিদেশী বিনিয়োগকাৰীক ভাৰতত বিনিয়োগ কৰিবলৈ আকৰ্ষিত কৰা যাতে তেওঁলোকৰ বিনিয়োগৰ কাৰণে ৰুপিৰ চাহিদা মাৰ্কেটত বৃদ্ধি হয় আৰু ৰুপিৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ঠিক তেনেদৰে ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বৃদ্ধি কৰি ভাৰতীয় বিনিয়োগকাৰীৰ বিদেশত কৰা বিনিয়োগৰ পৰিমাণো হ্ৰাস কৰিব পাৰি৷ ইয়াতো যদি বিদেশলৈ বোৱা ধনৰ সোঁত নকমে তেন্তে ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিদেশত কৰা বিনিয়োগত প্ৰতিবন্ধকতা লগাব পাৰে৷ কেইদিন মানৰ আগতে ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিদেশত এজন ভাৰতীয়ই বিনিয়োগ কৰিব পৰা ধনৰ পৰিমাণৰ উচ্চ সীমা বান্ধি দিয়াৰ কাৰণ ইয়েই৷ 

এতিয়া আহোঁ বিনিময় হাৰে কিদৰে সাধাৰণ জনতাক প্ৰভাৱিত কৰে৷ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কমিলে বিদেশী সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়ি যায় যাৰ ফলত তুলনামূলকভাৱে আমদানিৰ খৰচ বাঢ়ি যায়৷ উদাহৰণ স্বৰূপে পেট্ৰলৰ দামৰ কথা ক’ব পাৰি৷ আজিকালি প্ৰায়েই পেট্ৰলৰ দাম কমা বঢ়া দেখা যায়৷ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ক্ৰোদ অইলৰ (crude oil) দাম কমা-বঢ়াৰ লগতে ভাৰতীয় মুদ্ৰাৰ ( ৰুপি) মূল্যৰ সঘনে উঠা নমা কৰাই তাৰ এটা প্ৰধান কাৰণ৷ ৰুপিৰ মূল্য যদি কম হয় তেন্তে একে পৰিমাণৰ পেট্ৰল আমদানি কৰিবলৈ তেল কোম্পানীবোৰে আগতকৈ অধিক খৰচ কৰিবলগীয়া হয় যাৰ ফলত সাধাৰণ জনতাই অধিক দামত পেট্ৰল কিনিবলগা হয়৷ উদাহৰণ স্বৰূপে crude oil আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত ডলাৰত কিনা হয়৷ এতিয়া ধৰক আজি ১ লিটাৰ পেট্ৰলৰ মূল্য ১ ডলাৰ আৰু ডলাৰ ৰুপিৰ বিনিময় হাৰ হ’ল ১ ডলাৰ=৫০ টকা ৷ এনেক্ষেত্ৰত ১ লিটাৰ পেট্ৰল কিনিবলৈ তেল কোম্পানীয়ে আজি ৫০ টকা দিব লাগিব৷ এতিয়া ধৰি লওক কালিলৈ বিনিময় হাৰ হ’লগৈ ১ডলাৰ=৬০ টকা৷ তেন্তে তেল কোম্পানীয়ে কালিলৈ সেই একেই ১ লিটাৰ পেট্ৰল কিনিবলৈ ৬০ টকা দিব লাগিব৷ ঠিক তেনেদৰে নিত্য ব্যৱহাৰ্য্য যিবোৰ সামগ্ৰী বিদেশৰপৰা আমদানি কৰা হয়, দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম হ’লে সেইবিলাক সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়ি যায় আৰু সাধাৰণ ৰাইজক জুৰুলা কৰে৷

বহুতে বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মূল্যৰ তুলনাত নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি গলে আক্ষেপ কৰে৷ সেয়া স্বাভাৱিক৷ কিন্তু বহুতো এনে দেশ আছে যি জানি বুজিয়েই নিজৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰাখে৷ সাধাৰণতে চীনে এইধৰণে নিজৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰাখে বুলি আমেৰিকাই বহুত সময়ৰেপৰা প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি অহা দেখা গৈছে৷

সাধাৰণতে দেখা যায় মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি গ’লে এখন দেশৰ ৰপ্তানিৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায়৷ ইয়াৰ মূল কাৰণ হ’ল যেতিয়া নিজ দেশৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মূল্যতকৈ কমি যায়, বিদেশৰ মানুহৰ বাবে সেই দেশৰ বস্তুবিলাক সস্তা হৈ পৰে৷ ফলস্বৰূপে সেই দেশৰ পৰা তেওলোকে কম খৰচতে বেছিকৈ সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰে৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ধৰি লোৱা হওক ভাৰতৰ এজন চাহ ব্যৱসায়ীয়ে এক কিলো চাহ ৫০ টকাত বিক্ৰী কৰে৷ যদি আজি ১ ডলাৰ= ৫০ টকা তেন্তে এজন আমেৰিকানে আজি এক কিলো চাহ ক্ৰয় কৰিবলৈ ১ ডলাৰ পৰিশোধ কৰিলেই হ’ব৷ কিন্ত ৰুপিৰ মূল্য কম হৈ কালিলৈ যদি ১ ডলাৰ=৬০টকা হয় তেন্তে কালিলৈ সেই একেই ১ কিলো চাহ কিনিবলৈ ০.৮৩ ডলাৰ দিলেই হব৷ অথাৎ ভাৰতীয় চাহ আমেৰিকানজনৰবাবে সস্তা হৈ পৰিল৷ অন্যহাতে ইয়াৰ কাৰণে চাহ ব্যৱসায়ীজনৰ চাহ ৰপ্তানি কৰিবলৈ অধিক সুবিধা হৈ পৰিল৷ আজিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক মূল্যৰ দিনত এনে সস্তা হৈ পৰা সামগ্ৰীয়ে এখন দেশৰ ৰপ্তানিৰ দিশটো সৱল কৰি ৰখাত বহুপৰিমাণে সহায় কৰে৷

এতিয়া আহোঁ চীনৰ প্ৰসংগলৈ৷ চীনৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে ৰপ্তানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল৷ সেয়েহে চীনৰ কাৰণে নিজৰ দেশৰ সামগ্ৰী আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত আন দেশৰ সামগ্ৰীতকৈ তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰতিযোগিতামূলক কৰি ৰাখিবলৈ চীনৰ মুদ্ৰাৰ মূল্য কম কৰি ৰখাটো অতিকে জৰুৰী৷ সেয়েহে চীনে নিজৰ মুদ্ৰাৰ মান নিৰ্ধাৰণ কৰাটো আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ ওপৰত এৰি নিদি নিজেই হস্তক্ষেপ কৰি সদায়ে চীনৰ মুদ্ৰাৰ মান কম কৰি ৰাখে বুলি বাকী ৰাষ্ট্ৰবিলাকে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে৷ উদাহৰণ স্বৰূপে ডলাৰ’ৰ মূল্য কমি গলে চীনে আমেৰিকান ট্ৰেজাৰিৰ জৰিয়তে (us treasuries) ডলাৰ কিনে যাতে ডলাৰৰ মূল্য বাঢ়ি যায়৷ ফলস্বৰূপে চীনা মুদ্ৰাৰ মূল্য তুলনামূলক ভাবে কম হৈ থাকে আৰু চীনত উৎপাদিত সামগ্ৰী competitive হৈ থাকে ৷৷


~~~~~~~~~~~~~~~~~~

আজিৰ ৰাতিপুৱাৰ লেখাটো পঢ়ুৱৈয়ে আদৰি লোৱা দেখি ভাল লাগিছে৷ তাত বিশেষকৈ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিলোঁ কিন্তু ই কেনেদৰে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে তাক চমুকৈহে উল্লেখ কৰিছিলোঁ – এই লেখাত ৰুপিৰ মূল্যৰ অৱনমনে ষ্টক, বিনিয়োগ, ৰপ্তানি-আমদানিৰ পৰা নিলগত থকা অসমৰ ৰাইজৰ জীৱনত কেনে প্ৰভাব পেলাব পাৰে তাকে ক’বলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ - 

১) যিবিলাক সামগ্ৰী আমি বাহিৰৰপৰা আমদানি কৰো- তেনে সামগ্ৰীৰ দাম অতি সোনকালেই বঢ়াৰ সম্ভাৱনা আছে৷ তাৰ ভিতৰত পেট্ৰল- ডিজেল আৰু সোণ উল্লেখযোগ্য৷ ভাৰতৰ আমদানিৰ এক বুজন অংশ খাৰুৱা তেল আৰু সোণে অধিকাৰ কৰে৷ সেয়েহে ৰুপিৰ মূল্য কম হোৱাৰ লগে লগে পেট্ৰল ডিজেলৰ লগতে সোণৰ দাম বৃদ্ধি হোৱাটো স্বাভাৱিক৷

কিন্তু ডিজেলৰ মূল্যৰ সমান্তৰালভাৱে বৃদ্ধি পাব খাদ্য সামগ্ৰীৰ মূল্য, পৰিৱহণত অধিক খৰচ কৰিবলগীয়া হ’ব৷

২)খাদ্য সামগ্ৰীৰ তালিকাত পালচ, তেল আদিৰ দাম বাঢ়িব পাৰে৷ কিয়নো ইয়াৰ বেছিভাগেই ভাৰতে আমদানি কৰে৷ ঠিক একেদৰে FMCG (fast moving consumer goods) সামগ্ৰীৰ দাম বৃদ্ধি পাব৷

৩) ল’ন ত অধিক ইন্টাৰেষ্ট দিব লাগিব

ৰিজাৰ্ভ বেংকে ইতিমধ্যে ভাৰতত বিনিয়োগৰ কাৰণে বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ ইন্টাৰেষ্ট ৰেট বৃদ্ধি কৰিছে৷ ইয়াৰ সমান্তৰাল ভাবে আপুনি মই লোৱা বেংকৰ ল’নৰ সুত বেছিকৈ পৰিশোধ কৰিব লাগিব (যদিহে ইতিমধ্যে আপুনি ল’ন লৈছে আৰু সুত floating interest হ’লে) ৷ ঠিক তেনেকৈ নতুন ল’ন ল’বলৈ গ’লে অধিক সুতত ল’ন ল’ব লাগিব৷৷ এয়া গৃহ ল’ন, কাৰ ল’ন, শিক্ষাৰ বাবে লোৱা ল’ন সকলোতে প্ৰযোজ্য৷

বিশেষকৈ বাহিৰত পঢ়িবলৈ যোৱা বিদ্যাৰ্থীৰ কাৰণে খৰচৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বাঢ়ি যাব৷

৪) বিদেশ ভ্ৰমণ অধিক খৰচী হ’ব৷ এই সময়ত বিদেশ ভ্ৰমণ নকৰাই ভাল৷ অন্যহাতে বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে অতি উপযুক্ত সময়৷ অতি কম খৰচতে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিব পাৰিব৷ সেইফালৰপৰা চাবলৈ গলে tourism industry ৰ কাৰণে ভাল সময় ৷৷

৫) নতুনকৈ গাড়ী কিনিব বিচাৰিছে যদি গাড়ীৰ দাম বঢ়াৰ সম্ভাৱনা অধিক৷ কিয়নো অধিকাংশ গাড়ী, মটৰ বাইকৰ নিৰ্মাতাই পাৰ্টছ বাহিৰৰপৰা আমদানি কৰে৷ গতিকে নিৰ্মাতাৰ খৰচ বঢ়াটো স্বাভাৱিক৷

ঠিক তেনেদৰে ঘৰ নিমাৰ্ণৰ বাবে দৰকাৰী সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধি হ’ব পাৰে৷ কাৰণ industry ৰ মূল ইন্ধন ডিজেল, কয়লাৰ ( কয়লাও আমদানি কৰে ভাৰতে) মূল্য বৃদ্ধিয়ে চিমেন্ট, ষ্টিলৰ দাম নিশ্চয় বৃদ্ধি কৰিব

শেহত কও যে এইয়া এক সম্ভাব্য ভৱিষ্যতৰ আলোকপাতহে৷ ভাৰত চৰকাৰ আৰু ৰিজাৰ্ভ বেংকে পলিচিৰ যঠেষ্ট সাল সলনি কৰিছে যোৱা কেইমাহত৷ আশা কৰো অতি সোনকালেই ৰুপিয়ে আকৌ ডলাৰক টক্কৰ দিবলৈ সক্ষম হ'ব৷৷

Wednesday, August 7, 2013

যৌতুক


টংক মাষ্টৰৰ ডাঙৰ জীয়েক জোনটিৰ বিয়া ৷৷ মাষ্টৰৰ চিন্তা হঠাৎ বিয়াখন পাতিবলৈ কৰপৰা ইমান পইচা পায় ৷ ল’ৰা ধনী ঘৰৰে, স্বভাৱে চৰিত্ৰয়ো ভাল ৷ সেয়েহে বিয়াখন দিব পাৰিলে তেও স্বস্তিত উশাহ এটা ল’ব পাৰিব ৷৷ সৰুজনীলৈ তেওঁৰ চিন্তা নাই ৷৷ তাইৰ বিয়া হয়  মানে ফৰ লেন হাইৱে’টো হৈ উঠিব ৷ তেতিয়ালৈ মাটিৰ দামো বাঢ়িব৷ তেতিয়া তেও তাইৰ বিয়াত সেই ৰাস্তাৰ কাষৰ মাটি দৰাকে বিক্ৰী কৰিব পাৰিব ।।।

ল’ৰাৰ ঘৰে অৱশ্যে একো বিচৰা নাই ৷৷ কিন্তু একো দিব নালাগে বুলিও কোৱা নাই ৷৷ সমস্যাটো হৈছে মাষ্টৰনীক লৈহে ৷ তেওঁৰ মতে জোনটি তেওঁলোকৰ ডাঙৰ ছোৱালী গতিকে তাইৰ বিয়াত সকলো দিব লাগিব৷ সকলো মানে টি ভি, ফ্ৰিজ, গডৰেজ, ৱাশ্বিং মেচিন সকলো ৷ যোৱা মাহত হৈ যোৱা ঠিকাদাৰৰ ছোৱালীৰ বিয়াত ঠিকাদাৰে এখন নেন কে দিছিল ৷ এতিয়া তেওঁলোকে একো নিদিলে তেওঁলোকৰ মান সন্মান ক’ত থাকিব৷৷

হয় তোন গাৱৰ গোপিনী মেলত ঠিকাদাৰৰ জীয়েকৰ বিয়াৰ পাছত কম আলোচনা হৈছিল নেকি গাড়ী দিয়াক লৈ ৷৷ মাষ্টৰনীয়ে তেতিয়াই ভাবিছিল জোনটিকো লগত ভাল ভাল দামী বস্তু দিব লাগিব৷৷ ইমানদিনে আমনি লাগি থকা টি ভিৰ প্ৰগ্ৰেমৰ মাজত দিয়া এড কেইটা যেন হঠাৎ অতি ইন্টাৰেষ্টিং হৈ  পৰিল ঘৰখনত ৷৷

 মাষ্টৰে পইচা যোগাৰ কৰিবলৈ চেষ্টাও নকৰাকৈ নাথাকিছিল৷ বেংকলৈ গৈছিল ল’ন এটা বিচাৰি ৷ পাছে আগৰ ঘৰৰ ল’নটোৱেই মৰা নাই৷ তাতে ৰিটায়াৰমেন্টলৈ বেছি দিন নাই৷ সেয়েহে মেনেজাৰে ল’ন দিবলৈ অপাৰগতা প্ৰকাশ কৰিলে ৷ হ’ওতে মাষ্টৰৰ বেংকত পইচা অলপ নথকা নহয় ৷ কিন্তু তাৰো উদ্দেশ্য নথকা নহয় ৷ ল’ৰা দিগন্ত পঢ়াত ভালেই ৷ এই বেলি ১০+২ পাছ কৰিব ৷ ইয়াৰ পাছত তাৰ ডাক্তৰি পঢ়িবলৈ খুবেই ইচ্ছা আছে ৷ কলেজৰ মাষ্টৰৰ মতে সি চিট পাবই ৷ সেয়েহে তাৰ পঢ়াৰ কাৰনে লাগিবলগীয়া টকাখিনি মাষ্টৰে আগতীয়াকৈ সাঁচি ৰাখিছে ৷

নাই ছোৱালীৰ বিয়াত পইচা খৰচ কৰি তেখেতে দিগন্তৰ ভৱিষ্যত চূৰমাৰ কৰিব নোৱাৰে ৷ মাষ্টৰনীক তেও শুনাই দিছিল তেওঁৰ শেষ সিদ্ধান্ত ৷৷

দিগন্তই হয়তো কথাটো বুজিছিল ৷ দেউতাকক সিয়েই প্ৰস্তাৱ দিলে যে সি ল’ন লৈয়েই পঢ়িব ৷ তাৰ কাৰনে সাঁচি ৰখা টকাখিনি বায়েকৰ বিয়াতেই দেউতাকে খৰচ কৰক ৷৷ বায়েকৰ বিয়াখন ঠিকে ঠাকে হৈ যাওঁকচোন ৷ ৷ সি কিবা প্ৰকাৰে মেনেজ কৰিব ৷৷ তাতে ভিনিহিয়েকৰ কেইবাটাও বেংকৰ মেনেজাৰৰ লগত ভাল সম্পৰ্ক আছে ৷৷ একো নহ’লে সি এটা বছৰ ড্ৰপকে দিব ৷ তাত কোনো তাৰ আক্ষেপ নাই ৷ বায়েকৰ বিয়াখন মাথো হৈ গলেই হ’ল ৷৷ মাষ্টৰে একো ক’ব পৰা নাছিল পুতেকক ৷ মাথো নিৰ্বাক হৈ তললৈ মূৰ কৰি শুনি গৈছিল বুকুত শেলে বিন্ধা দি বিন্ধা দিগন্তৰ কথাবোৰ৷ মাষ্টৰে বুজিছিল পুতেকক বুজাব পৰাৰ শক্তি আৰু তেওঁৰ নাই আজি ৷৷ সেই কেই বছৰ মানৰ আগতে পূজাৰ দোকানত পুতলা গাড়ী দেখি লাগেই বুলি দাবী কৰি এৰাতি নুশুৱাকৈ থকা সৰু ল’ৰাটোৰ আজি ইমান আত্মবিশ্বাস, চকুত ইমান দৃঢ়তা, প্ৰত্যয় ৷৷

~~~~~~~~~~~~****~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

আজি জোনটিৰ বিয়া ৷৷ ৰভাতলীত মানুহৰ গিজগিজনি ৷ কাৰো গাত আজি আহৰি নাই ৷ ৰভাৰ এটা চুকত ছোৱালীৰ লগত দিব লগীয়া বস্তুবিলাক থৈ দিয়া আছে ৷ নতুন মডেলৰ টি ভি, গডৰেজ, ৱাশ্বিং মেছিন আদি সকলোৱেই আছে ৷৷ মানুহে চাই মেলি কথা পাতিছে, কোনোৱে মাষ্টৰ-মাষ্টৰনীক প্ৰশংসা কৰিছে ৷৷

কিন্তু মাষ্টৰ যেন সুখী হ’ব পৰা নাই ৷৷৷ এই কেইদিনতে ঘোষিত হ’বলগীয়া মেডিকেলৰ এনট্ৰেন্স পৰীক্ষাৰ ৰিজাল্টৰ কথা ভাবিলেই তেওঁৰ মনলৈ এটা অপৰাধ মূলক মনোভাব আহি যায় ৷৷ মনত ভয় ভাব – ছোৱালীক যৌতুক দিওঁতে তেও দিগন্তৰ ভৱিষ্যত তোকেই জলাঞ্জলি দিয়া নাইতো !!!!  যদি দিগন্তই অৰ্থৰ অভাৱত এই বছৰ পঢ়িব নোৱাৰে তেও তেন্তে নিজকে কেতিয়াও ক্ষমা নকৰিব ৷ নাই কেতিয়াও তেও ক্ষমা কৰিব নোৱাৰিব ৷৷


Wednesday, July 31, 2013

অসহায়


সৰুৰেপৰা সঙ্গীতৰ প্ৰতি তাৰ এটা টান আছিল ৷ দেউতাকে ভাল ভায়লিন বজাইছিল ৷ নামকৰা শিল্পী আছিল ৷ দেউতাকে যেতিয়া ভায়লিন বজাইছিল সি দেউতাকৰ কাষতে বহি আপোন পাহৰা হৈ শুনি থাকিছিল ৷ সপোন দেখিছিল এদিন সিও দেউতাকৰ দৰে ভায়লিন বজাব৷ অজস্ৰ গুনমুগ্ধই হাত চাপৰিৰে তাক উৎসাহ দিব৷

অলপ ডাঙৰ হৈ ভালদৰে ভায়লিন খন ধৰিব পৰা হোৱাত এদিন সিয়ো দেউতাকৰ আঙুলিত ধৰি ধৰি ভায়লিন শিকিবলৈ ল’লে ৷ ভোক পিয়াহ সকলো নাইকিয়া হৈ গল তাৰ ৷ ঘন্টা ঘন্টা ধৰি সদায়েই সি ভায়লিন বজাবলৈ ল’লে৷৷ লাহে লাহে তাৰ হাত পাকৈত হৈ পৰিল৷ মানুহে কোৱা হৈছিল বাপেকৰ নিচিনাকৈয়ে সি ভাল বজায় বুলি ৷

এতিয়া সি এজন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্য্যায়ৰ ভায়লিন বাদক৷ দিল্লীত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগীতাত তাৰ ভায়লিন বাদনে যথেষ্ট প্ৰশংসা বুটলিছিল৷ কেইবাজনো সংগীতজ্ঞই তাক এই সাধনা জাৰি ৰাখিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল ৷

পঢ়াত বেয়া নাছিল সি ৷ আই আই এম ত চিট পাইছিল ৷ ঘৰত সকলো সুখী হৈছিল৷ অত দিনে অভাৱ অনাটনে আগুৰি থকা ঘৰখনলৈ তাৰ ৰিজাল্টে আশাৰ ৰেঙনি কঢ়িয়াই আনিছিল৷ কিন্তু সি নাজানিছিল সি নিজে সুখী হৈছিল নে নাই ৷ তাৰ মন আছিল ভায়লিনৰ এটা ক’ৰ্চ লোৱাতহে ৷ কিন্তু উপযুক্ত প্ৰাপ্যৰপৰা সদায়েই বঞ্চিত হোৱা তাৰ মৰমৰ কেইবাজনো শিল্পীৰ জীৱনৰ শেষলৈ হোৱা দুৰাৱস্থা দেখি সি পঢ়িবলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্তকেই লৈছিল৷ স্বয়ং দেউতাকেই তাক পঢ়িবলৈ যাবলৈ কৈছিল ৷ নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰপৰাই তেও ঠিকেই বুজিছিল যে ভায়লিনৰ সুৰেৰে হাজাৰজন শ্ৰোতাৰ মন তেও ভৰাই তুলিব পাৰে, লৈ যাব পাৰে শ্ৰোতাক এখন বেলেগ জগতলৈ কিন্ত নোৱাৰে তেও দূৰ কৰিব মাথো পৰিয়ালটোৰ সাধাৰণ অভাৱ অভিযোগবোৰ ৷

ক্ষীণ আশা এটা তথাপিতো পুহি ৰাখিছিল সি ৷ কিন্তু কলেজলৈ অহাৰ পাছত ব্যস্ততাত হেৰাই গৈছিল আগতে ভায়লিন খনৰ লগত কটোৱা নিবিৰ মূহুৰ্ত্তবোৰ ৷ কেছ ষ্টাডি, এচাইনমেন্ট, ক্লাছৰ লগত যুজ দিওতে পাহৰি গৈছিল সি তাৰ মৰমৰ ভায়লিনখনৰ কথা ৷ পাহৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল নিজকে সি ৷ এয়া যে প্ৰতিযোগীতাৰ যুগ৷ লাহে লাহে ভায়লিন খনত ধুলিৰ প্ৰলেপ পৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল ৷

আজি বহু দিন হ’ল কোঠাৰ চোকতেই পৰি আছে ভায়লিনখন৷ আজি তাৰ আৰু ভায়লিনখনৰ মাজত থকা আগৰ সেই মধুৰ সম্পৰ্ক নাই ৷ আৰু ৬ মাহৰ পাছত হয়তো বহুজাতিক কোম্পানীৰ লাখটকীয়া দৰমহাই কাঢ়ি লৈ যাব আজি চিগো নিচিগোকৈ থকা বাকী থকা সম্পৰ্কও৷ সৰুতে দেখা সেই সপোনবিলাক য’ত দেউতাকৰ নিচিনাকৈ সিয়ো ভায়লিন বজাইছে, বজোৱাৰ শেষত হাততালিৰ গুন্জনত হ’ল মুখৰিত হৈ পৰিছে আদি যেন তাৰপৰা ক্ৰমান্বয়ে দূৰলৈ আতৰি গৈছে--

নিজকে বৰ অসহায় বোধ কৰিলে – সজাত বন্দী বনৰ পখীটিয়েও চাগৈ মুকলি আকাশত উৰিবলৈ নোপোৱাৰ বেদনাত চাগে এনেকৈয়ে অনুভৱ কৰে --

Tuesday, July 30, 2013

ৰ’দ নিদিয়া আৰু বৰষুণ নপৰা মানুহ

ৰাতিপুৱা ৪ বাজিবৰ হ’ল৷ এতিয়াও এচাইনমেন্ট টো শেষ হোৱা নাই ৷ আজিও সূৰ্য্যোদয় হোৱাৰ আগত শুব পৰাৰ আশা একেবাৰে কম ৷ এতিয়াও ৰুমত গ্ৰুপৰ লগৰকেইটাৰ ব্ৰেইন ষ্টৰমিং চলিয়েই আছে৷

দুৱাৰখন খুলি বেলকনিলৈ ওলাই আহিলো৷ এচাতি চেচা বতাহে আহি মুখখন চুই গ’ল৷ যোৱা এটা বছৰত শেষৰাতিৰ এই বতাহজাক যেন মোৰ অতি চিনাকী হৈ পৰিছে ৷ বতাহজাকেও যেন বুজি পায় আমাৰ কথা ৷ গা-মন সতেজ কৰি তোলা এই বতাহজাকে উদ্যম ঘুৰাই অনাত কেতিয়াও বিফল নহয় ৷ মা'ৰ ৰাতিপুৱাৰ চাহটুপিৰ দৰেই কাম কৰে বতাহজাকে ৷

যোৱা এটা বছৰত কিমান যে পৰিৱৰ্ত্তন আহিছে জীৱনলৈ ৷ যেতিয়া আন মানুহ শোৱাপাটীৰপৰা উঠে সিহঁত শুবলৈ যায় ৷ ৪-৫ ঘন্টাৰ টোপনী মাৰি কৰ্কশ এলাৰ্মৰ শব্দত সাৰ পাই উঠি দৌৰ মাৰে পুনৰ ক্লাছলৈ ৷ ব্ৰেকফাষ্ট কৰাই নহয় প্ৰায়েই ৷ প্ৰথম আহোতে খুবেই কষ্টকৰ হৈছিল কিন্তু এতিয়া এইবিলাক সাধাৰণ হৈ পৰিছে ৷ কৰিব লাগিব এয়াই৷ বিকল্পটো নাই আমাৰ হাতত ৷

হঠাৎ সৰুতে পঢ়া গাত ৰ’দ নিদিয়া আৰু বৰষুণ নপৰা মানুহজনৰ সাধুটো মনলৈ আহি গ’ল৷ মনত পেলাবলৈ চেষ্টা কৰি থাকিলো সাধুটোৰ কথা ৷ এলেহুৱা ৰাজকুমাৰৰ স্হান আছেনে বাৰু আজিৰ যুগত? আছে কিয় নাথাকিব!! নহ'লে আমাৰ ৰাহুল বাবাই আজি ইমান ফটফটাই থাকিব নোৱাৰিলে হেতেন হয়৷ কিন্তু মইতো তেও নহয়৷ সোণৰ চামুচ মুখত লৈ জন্ম হোৱা নাই৷ আজি মই গাত ৰদ নিদিয়া আৰু বৰষুণ নপৰা মানুহজন হ’বই লাগিব ৷ ইয়াৰ কোনো বিকল্প নাই

“ঐ লাগি ধৰিলি যে বাহিৰত গৈ ৷ সোনকালে আহ পি পি টি বনাই চাবমিট কৰিব লাগে ৷ ডেদলাইন আছে ৬ বজাত”  ৰুমৰ ভিতৰৰপৰা ভাহি আহিল লগৰটোৰ মাত – আহ কি যে অনুভৱ এই ডেদলাইনৰো ৷ সকলোৱে ডেদলাইনৰ পাছে পাছে দৌৰে ৷ সকলোৱে কয় ইয়াত- “deadlines are sacrosanct”

এটা দীঘল নিশ্বাস এৰি ৰুমৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহিলো –
মনে মনে আওৰালেো ৰবাৰ্ট ফ্ৰষ্টৰ কবিতাটো –

“The woods are lovely, dark, and deep,
But I have promises to keep,
And miles to go before I sleep,
And miles to go before I sleep”

লেপটপটো খুলি বহি পৰিলো বাকী থকা কামখিনি শেষ কৰাৰ উদ্দেশ্যৰে ৷ মনত পৰিল আকৌ ৰ'দ নিদিয়া আৰু বৰষুণ নপৰা মানুহজনৰ কথা !!!!